prowincja
stowarzyszenie kulturalne

Pojęcie kultury - próba zdefiniowania cz. VI


2017.03.17 Projekty Kultura

Kolejne rozważania o kulturze, mam nadzieję że przybliżą nam wiedzę o tym obszarze aktywności człowieka. Współcześni administratorzy kultury bez wiedzy o tymże obszarze ich aktywności zawodowej próbują nam narzucić własne wyobrażenia na ten temat. Pomieszanie i poplątanie, niewiedza i ignorancja dają współczesny produkt zmierzający do kolejnego etapu zniewolenia człowieka gdyż kultura jest pewną szczególną klasą regularności zachowań.

    Spośród filozofów niemieckich, którzy wywarli silny i bezpośredni wpływ na socjologię, pojęciem kultury posługiwał się Dilthey. Nie wprowadził wprawdzie tego pojęcia do określenia nauk humanistycznych, które wyłonił miast tego nazwą Geisteswissenschaften – nauk o duchu. Określenie nauk o kulturze uważał za zbyt wąskie dla oznaczenia całej sfery teorii społeczno – historycznej rzeczywistości. (33)

    W szczegółowej analizie przedmiotu badania „nauk o duchu” Dilthey posługuje się jednak pojęciem systemów kultury, przy czym wyróżnia takie systemy, jak język, moralność, sztuka, religia, wiedza. Systemy kultury – z wyjątkiem prawa – odgraniczone są od struktur społecznych i stanowią odrębny przedmiot badania. Na systemy kultury składają się logicznie powiązane, zazębiające się o siebie działania (Handlungen) pojedynczych ludzi. (34)

    Rickert zastępując pojęcie „nauk o duchu” pojęciem „nauk o kulturze” określał kulturę przede wszystkim przez przeciwstawienie naturze i przez odniesienie do wartości. Zgodnie z określeniem Ricerta kultura przeciwstawia się naturze „albo jako coś stworzonego przez człowieka, który działa zgodnie z celami o uznanej wartości, albo – jeśli jest czymś uprzednio istniejącym – jako kultywowana ze względu na przypisywanie jej wartości... We wszystkich zjawiskach kulturalnych ucieleśniona jest jakaś uznawana przez człowieka wartość”. (35)

     Nie poprzestając na ogólnej definicji pojęcia kultury Rickert dąży do wyodrębnienia kultury w węższym sensie. Wartościom uznawanym ze względu na zwykłe pożądanie przeciwstawia przy tym „dobra”, do których oceny i kultywowania czujemy się zobowiązani ze względu na udział w społeczeństwie, albo z jakiegoś względu”. (36)

    Wg Floriana Znanieckiego, socjologa kultury o swoistości i odrębności kultury decyduje nie mnogość elementów ani ich oryginalność ale powiązania pomiędzy nimi zwane „ładem kulturowym” lub „ładem aksjonormatywnym”. (37) Z tego rodzaju klasyfikacją utożsamiał się Stanisław Ossowski. (38)

    Powiązania i zachowania związane z wytworami każdego społeczeństwa stanowią o specyficznym charakterze, swoistości i odrębności kultury. Powiązanie kultury z cechami osobowościowymi członków społeczeństwa Ralph Linton definiuje następująco „Kultura jest konfiguracją wyuczonych zachowań  i  ich  rezultatów, których elementy składowe są podzielane i przekazywane przez członków danego społeczeństwa”. (39)

    Kulturę  można  rozumieć  również  jako  system znaczeń utworzonych z powiązanych z powtarzających się elementów występujących w wielu różnorodnych społecznościach, tworzących swoiste kody znaczeniowe. Wg Umberto Eco rozwijającego stanowisko Ferdinanda de Saussure’a „kultura to system znaków służących międzyosobowej komunikacji”. (40)

    Kultura jest więc pewną szczególną klasą regularności zachowań. Obejmuje zachowania wewnętrzne i zewnętrzne, wyłącza aspekty zachowania odziedziczone biologicznie. Regularności kulturowe mogą, lecz nie muszą występować w zachowaniu jednostkowym; natomiast ich obecność lub nieobecność w zachowaniu większości członków danego społeczeństwa musi tworzyć pewien wzór, jeśli mamy je nazwać „kulturą”; idealnie, wzór ten powinien objąć wszystkich członków.

    Jeśli kultura jest pewną klasą regularności, to jak nazwać ten szczególny typ regularności, który ją tworzy? Przyjęty w antropologii termin brzmi „rys kultury”, na podobieństwo „rysu osobowości”. Kilka rysów kultury występujących często w połączeniu ze sobą zwie się „zespołem kulturowym”, znów przez analogię do „zespołów” w psychologii. (41)

     Być może, mam też taką nadzieję, że przedstawione kolejne informacje o sferze kultury opisane przez antropologów i filozofów sprawią, że będziemy w sposób merytoryczny odnosić się do tej sfery intelektualnej aktywności człowieka. Bez uwikłania w polityczne meandry interesownych grup pazernych przywódców grup społecznych, z utrwalonym zasobem wiedzy merytorycznej, można rozpocząć rozmowę w sposób niezależny o tak niezwykle skomplikowanym obszarze.

  (Włodzimierz Zwierzyna)

  •  33) W.Dilthey, Einleitung in di Geisteswissenschaften, I wyd. 1883, cyt. wg wydania Leipzig 1923, s. 6. w: Antonina Kłoskowska, Kultura masowa, Warszawa 1980, s. 60.
  • 34) j.w., s.59. w: Antonina Kłoskowska, Kultura masowa, Warszawa 1980, s. 60.
  • 35) H. Rickert, Kulturwissenschaft und Naturwissenschaft (wyd. I 1894) cyt. wg wyd. Turbingen 1915, s. 19 – 20. w: Antonina Kłoskowska, Kultura masowa, Warszawa 1980, s. 61.
  • 36) j.w., s. 21. w: Antonina Kłoskowska, Kultura masowa, Warszawa 1980, s. 61.
  • 37) F. Znaniecki , Nauki o kulturze.Narodziny i rozwój. Warszawa 1971, s. 563 –564.
  • 38) S. Ossowski, Dzieło t.4 O osobliwościach nauk społecznych. Warszawa 1967, s. 173 – 193.
  • 39) R. Linton , Kulturowe podstawy osobowości, Warszawa 1975, s 44.
  • 40) F. de Saussure, Kryzys językoznawstwa ogólnego, Warszawa 1961, s 32, U.Eco, Pejzaż semiotyczny, Warszawa 1972, s 29.
  • 41) Philip Bagby, Kultura i historia, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1975 r. s. 136-137.


Udostępnij
Dodaj komentarz
Zobacz inne artykuły na naszym blogu