prowincja
stowarzyszenie kulturalne

Przeświadczeni


2016.01.19 Projekty Społeczność

Sokrates znany jest z tego, iż uważał się za lepszego od osób nie używających rozumu tylko w tym, że on, w przeciwieństwie do nich, zdawał sobie sprawę ze swojej niewiedzy. Gdy wróciła demokracja w Atenach, Sokrates ze względów politycznych został oskarżony o bezbożność i demoralizację młodzieży. W rok 399 p.n.e. wytoczono mu proces i skazano na śmierć.

Wczesne dialogi Platona pokazują, że w wypadku Sokratesa nie chodziło jedynie o zdolności intelektualne – taki był jego sposób życia, jego powołanie, które polegało na zmuszaniu jego współziomków, Ateńczyków, do zastanawiania się nad swoim życiem tak, jak bez niego nigdy by tego nie zrobili, na przekonywaniu ich, że „nie warto żyć bez badania samego siebie”. Sokrates odczuwał niemalże religijną gorliwość w owym naruszaniu myślowego samozadowolenia innych ludzi bez względu na konsekwencje, więc nic dziwnego, że w czasie politycznych niepokojów stał się obiektem wrogości, która doprowadziła go do śmierci.

Powszechnym udziałem człowieka jest niewiedza, ale według Platona jest możliwe, by w procesie wychowania umysł ludzki, przynajmniej tych zdolniejszych jednostek, poznał prawdziwą rzeczywistość – świat idei. Platon wysuwa w swym dziele Państwo, tezę, że całkowicie i prawdziwie poznać można jedynie to, co w pełni i naprawdę istnieje. Natomiast postrzeganie nietrwałych przedmiotów i zdarzeń w świecie fizycznym nie jest wiedzą, lecz jedynie przeświadczeniem lub „mniemaniem”.

Platon w swym dziele „Państwo” podał klasyfikację ustrojów państwowych. By  zrozumieć współczesne zjawiska dotyczące ciągle i na naszych oczach kształtowania się polskiej państwowości zacytuję niektóre przykłady propozycji ustrojowych Platona.

W „oligarchii” załamują się stare struktury społeczne, do głosu dochodzi żądza pieniędzy, władza polityczna należy do ludzi bogatych. Platon tak oto daje wyraz swemu obrzydzeniu do formującego się nowego typu charakteru:

„Taki człowiek posadzi wtedy na tym tronie u siebie pierwiastek pożądliwości i chciwości i zrobi z niego w sobie wielkiego króla, [...] a pierwiastek myśli i pierwiastek temperamentu [...] na ziemi po obu stronach tamtego posadzi i do ulegania zmusi. Jednemu nie pozwoli wyrachować ani rozpatrywać niczego innego, jak tylko to, skąd by to się mogły z małych pieniędzy zrobić większe, a drugiemu nie da i się podziwiać ani czcić niczego innego jak tylko bogactwo i ludzi bogatych, i mieć swoją ambicję nie w czym innym, jak tylko w zdobywaniu pieniędzy, albo jeżeli coś innego do tego celu prowadzi”.(553)

„Demokracja” pojawia się w wyniku przejęcia władzy przez uciskaną większość. W Państwie Platon wypowiada się bardzo niekorzystnie o takiej demokracji, jaką znał, na co niewątpliwie wpłynęła samowola i niestabilność obserwowanej przez niego demokracji ateńskiej, w której każdy dorosły mężczyzna mógł głosować na zebraniach, w czasie których podejmowano decyzje polityczne, a o obsadzaniu stanowisk rządowych decydowano często losowanie.

Anarchia według Platona jest następstwem chaotycznej i nieujarzmionej wolności demokracji – rozszerza się permisywizm moralny, ojcowie i nauczyciele tracą autorytet. Potem pojawia się znowu pragnienie przywrócenia jakiegoś porządku i zwykle wtedy wyłania się jakaś silna jednostka bez skrupułów, zdobywa absolutną władzę i zostaje dyktatorem. Typ dyktatorski w Platońskiej diagnozie oznacza nie tyle samego tyrana, ile osobę która jest opanowana przez własne żądze, szczególnie natury seksualnej. Takiego człowieka nic nie powstrzyma – w oszalałej pogoni za spełnieniem swych pożądań poświęci majątek i pieniądze, rodzinę i przyjaciół.

 I gdyby wszyscy zafascynowani chęcią posiadania władzy albo tą władzą dysponujący skrupulatnie zapoznawali się z dorobkiem starożytnych filozofów, wyciągają dla siebie prawidłowe wnioski, zaprzestaliby współczesnych harców na politycznym poletku prowincjonalnej hucpy. Wyborcy natomiast zastanowiliby się nad własnymi demokratycznymi deklaracjami. Ale wpierw chcąc posiąść niezbędną wiedze w tym zakresie, należy opanować umiejętności czytania ze zrozumieniem. A to, jak daje się na co dzień zauważyć, jest często barierą nie do pokonania.

(Włodzimierz Zwierzyna)



Udostępnij
Dodaj komentarz
Zobacz inne artykuły na naszym blogu